|
ميرزا حسين خان سپهسالار با عنايت به درك ويژه از اهميت كتابخانه در يك مركز علمي، قبل از تكميل و اتمام بنا- كه موفق به آن نگرديد- به تمهيد مقدمات تأسيس كتابخانه اقدام نمود. او با خريد كتاب در سال 1297 (هـ . ق) گام نخست را در اين زمينه برداشت؛ سپس با خريد كتابخانهی 4000 نسخه اي اعتضاد السلطنه (م 1298 ق)، وزير علوم وقت، -كه خود اهل فضل و دانش بود و در علم رياضي دستي داشت-كتابخانه را شكل داد؛ بنابراين مواد اوليهی اين كتابخانه از كتابهاي شخصي سپهسالار و كتابهاي خريداری وی و كتابهاي اعتضاد السلطنه ميباشد كه همهی آنكتابها وقفیاند و مهر و تاريخ 15 ذيحجه 1297 (هـ . ق) را دارند. كتابخانهی مدرسهی عالي شهيد مطهري (سپهسالار) در ميدان بهارستان و جنب ساختمان مجلس شوراي اسلامي قرار دارد ساختمان مجلس و پیرامون آن در ادوار مختلف تاريخ، كانون حوادث و تحولات سياسي بوده و به همین دلیل کتابخانه نیز معمولاً در خطر قرار داشته است. از جملهی آن حوادث تاريخي به توپ بستن و تاراجمجلس به دستور محمد علي شاه قاجار در سال 1327 (هـ . ق) است كه سربازان او به اين مدرسه نیز- كه جنب مجلس واقع شده است- حمله كردند؛ ولي با توجه به از خودگذشتگي عدهاي از طلاب مدرسه، كتابخانه از غارت يا آسيب مصون ماند. در سالهاي 1304 و 1305 هـ . ش به دستور رياست بازرسي وزارت معارف (حكمت) زيرنظر آقاي بديعالزمان فروزانفر، دانشمند برجستهی ايران، بادقت در خصوصيات هر يك از نسخهها فهرستی از كتابها تهيه گرديد. از بهمن 1309 هـ . ش نيابت توليت اين مدرسه به وزيران فرهنگ وقت واگذار گرديد و در سال 1313 هـ . ش در زمان وزارت آقاي حكمت، مدرسه به عنوان دانشكدهی معقول و منقول فعاليت خويش را آغاز نمود و استادان برجستهی مدرسه، آقايان محمود شهابي. مشكاه و نظرپاك، با نظر آقاي فروزانفر فهرستی از كتابهاي آن را تهيه کردند و با فهرست گذشته تطبيق دادند و با تصحيح آن و اعطای شماره فهرست برگهاي كتابخانه را مرتب نمودند؛ تا اين كه از سال 1313 تا 1318 هـ .ش مرحوم ابنيوسف شيرازي، از دانش آموختگان نخستين دورهی دانشكده، با همكاري «ايمن عراقي» و «محمد حسين واحد» با استفاده از اطلاعات آقاي بديعالزمان فروزانفر- كه در سالهاي 1304-1305 هـ . ش اطلاعات كاملي از نسخهها و كيفيت آنها حاصل كرده بود- دو جلد فهرست براي كتابهاي كتابخانه به رشتهی تحرير درآوردند.
پس از دو سال جلد اول آن، شامل بخشهاي هفتگانهی:  1- قرآن 2- دعا 3- تفسير 4- دربارهی قرآن 5- خبر و حديث 6- فقه 7- اصول فقه با معرفي 795 نسخه از 302 كتاب در 696 صفحه منتشر گرديد و جلد دوم آن شامل بخشهاي ششگانهی: 1- منشآت 2- فرهنگ نامهها 3- صرف و نحو 4- معاني و بيان 5- عروض 6- شعر و شاعران
با معرفي 1295 نسخه از 594 كتاب در 796 صفحه انتشار يافت. علاوه بر آن كتابهاي مدارس سعدالدوله (سعديه)، صدور و مشيرالسلطنه، به دليل تعطيل شدن اين مدارس در دورهی رضاخان و نگهداري نامناسب و استفاده نکردن بايسته به دستور آقاي حكمت، وزير معارف و اوقاف و نيابت توليت مدرسه به كتابخانهی مدرسهی «دانشكده انتقال يافته»، در قفسههاي مخصوص به آن مدارس نگهداري گرديد و مطابق شرايط كتابهاي اصلي كتابخانه در اختيار دانشجويان و مراجعان قرار گرفت. كتابهاي مدرسهی سعدالدوله 294 نسخه خطي و چاپي كتابهاي مدرسهی صدر 219 نسخه خطي و چاپي (36) و كتابهاي مدرسهی مشيرالسلطنه 612 جلد بوده است در سال 1335 هـ . ش انجمن ايراني «فلسفه و علوم انساني» در تهران وابسته به «انجمن بينالمللي فلسفه و علوم انساني»- كه مركز آن در پاريس و از مؤسسات وابسته به يونسكو است- تدوين مجدد و چاپ و انتشار فهرستي از تمامي نسخههاي خطي كتابخانهی مدرسه را در دستور كار و اقدامات خود قرار داد و آقايان محمدتقي دانشپژوه و علينقي منزوي، را- که از متخصصان برجستهی فهرستنويسي بودند- مأمور فهرستنویسی نمود. اين مأموريت طي سه سال، يعني تا پايان سال 1338 هـ .ش به پايان رسيد؛ سپس آقاي علينقي منزوي مأمور تصحيح و چاپ اين فهرست گرديد. اين امر با تجديدنظر در طي سالهاي 1339 و 1340 هـ . ش به همراه انجام پذيرفت. جلد اول در سال 1341 منتشر شد. ادامهی اين فهرست نيز طي سالهاي بعد در دو جلد ديگر منتشر گرديد. فهرست مذكور عليرغم كاستها و نادرستيها تا امروز به همراه فهرست مرحوم ابن يوسف تنها مرجع در دسترس جهت آشنایي پژوهشگران و علاقهمندان مجموعهی نسخههاي خطي كتابخانه در داخل و خارج از كشور به شمار ميرود.
|
